Het advies van het Comité voor Bio-ethiek over euthanasie bij dementie

Frieda Gijbels (N-VA): Mevrouw de minister, mijn vraag vloeit voort uit een recent advies van het Raadgevend Comité voor Bioethiek. Volgens het comité zou de euthanasiewet uitgebreid moeten worden naar personen met vergevorderde dementie, die dus hun beslissingsvermogen verliezen. Volgens de huidige wetgeving is euthanasie niet mogelijk in een vergevorderd stadium van dementie, omdat die mensen geleidelijk hun wilsbekwaamheid verliezen. Dit zorgt ervoor dat ze in dat vergevorderde stadium geen geldig verzoek meer kunnen doen. Het comité noemt dit ethisch onbevredigend en formuleerde een advies dat in de lijn van het regeerakkoord ligt. Wel moet worden opgemerkt dat er binnen het comité niet over alles consensus was. Er was geen consensus over het belangrijkste punt, namelijk over de vraag wat te doen wanneer een persoon met vergevorderde dementie in een toestand belandt die hij of zij eerder als ondraaglijk lijden heeft omschreven, maar op dat moment geen blijk meer geeft van lijden. Wat moet men dan doen? Gaat men dan verder met die voorafgaande wilsverklaring of niet? Met andere woorden, is die voorafgaande wilsverklaring dan weerlegbaar of onweerlegbaar? Wat voorligt, is dus absoluut geen evident vraagstuk. Hoe ziet u de invulling van de juridische waarborgen? Op welke manier tracht u proportionaliteit, zorgvuldigheid en bescherming te garanderen, zoals het regeerakkoord vraagt? Hoe tracht u burgers en zorgverleners beter te ondersteunen bij het opstellen van een voorafgaande wilsverklaring, zodat deze juridisch sluitend is? Welke timing voorziet u voor de uitbreiding van de euthanasiewet naar personen met vergevorderde dementie en wilsonbekwaamheid? Kunt u een tijdlijn schetsen?  

Minister Annelies Verlinden: Mevrouw Gijbels, ik heb inderdaad kennisgenomen van het advies van 10 november van het Belgisch Raadgevend Comité voor Bio-ethiek betreffende euthanasie op basis van een voorafgaande wilsverklaring bij bewuste personen van wie de wilsbekwaamheid en het vermogen hun wil te uiten onherstelbaar is aangetast. We bestuderen dat advies samen met de minister van Volksgezondheid grondig. In het regeerakkoord wordt gesteld dat wordt gestreefd naar een uitbreiding van de voorafgaande wilsverklaring naar personen met wilsonbekwaamheid als gevolg van dementie en dat op een grondige wetenschappelijke basis. Er moet daarbij volgens het regeerakkoord voldoende aandacht worden besteed aan de bescherming van de wilsonbekwame persoon en aan de zorgverleners die de vraag tot euthanasie van deze persoon inwilligen. Ik voeg daaraan toe dat ook de naaste familie en verwanten van de wilsonbekwame persoon en andere personen die deze persoon gedurende dit proces zouden begeleiden, ondersteuning en bescherming verdienen. Het Belgisch Raadgevend Comité voor Bio-ethiek onderzocht de vraag onder welke voorwaarden het ethisch aanvaardbaar zou zijn om op een moment dat een actueel verzoek om euthanasie niet meer mogelijk is, rekening te houden met een voorafgaande wilsverklaring bij personen die nog bij bewustzijn zijn, maar bij wie de wilsbekwaamheid en het vermogen om hun wil te uiten onherstelbaar zijn aangetast. De ethische aanvaardbaarheid is uiteraard een onderdeel dat moet worden onderzocht. Wanneer de wetgever in de mogelijkheid voorziet om euthanasie toe te kennen aan personen met vergevorderde dementie via een voorafgaande wilsverklaring, draagt de wetgever ook de verantwoordelijkheid om dat te organiseren op een manier die robuust is en alle betrokken partijen maximaal beschermt. We moeten immers vermijden dat er bij de toepassing in de praktijk meer vragen dan antwoorden ontstaan. Zoals u weet, is er in de euthanasiewetgeving om die reden ook sprake van grondvoorwaarden en procedurele voorwaarden. Die voorwaarden dienen ertoe te waarborgen dat de rechten en de wil van de patiënt worden geëerbiedigd. Het Belgisch Raadgevend Comité voor Bio-ethiek is zich bewust dat het verlies van wilsbekwaamheid zich in vele gevallen niet abrupt voltrekt. Ik citeer: “Het verlies van cognitieve en psychologische vermogens om beslissingen te nemen, verloopt langzaam en geleidelijk. Het verloop en de verschillende stadia van dit proces variëren echter naargelang de persoon, wat het moeilijk maakt om precies te bepalen op welk moment iemand niet langer als wilsbekwaam kan worden beschouwd.” Het Belgisch Raadgevend Comité voor Bio-ethiek wijst in dat opzicht ook onverdeeld op het belang van vroegtijdige zorgplanning als ondersteunend kader voor de patiënt. Ik citeer: “Het is daarom essentieel dat deze voorafgaande wilsverklaring in het kader van de zorgvuldige medische opvolging bij een progressieve aandoening, of daarbuiten in het kader van algemene gezondheidsopvolging indien die bestaat, wordt opgesteld met of ter kennis wordt gebracht van de behandelende arts. Het is daarnaast belangrijk dat ze wordt besproken in het kader van de vroegtijdige zorgplanning.” Met alle beschikbare informatie gaan we nu aan de slag om een voorontwerp van wet te redigeren over deze diepmenselijke en complexe materie. De tekst moet toepasbaar zijn op tal van uiteenlopende situaties, waarbij moet worden vermeden dat er later bij de toepassing ervan onzekerheid in het beschikbare kader bestaat. De nodige omzichtigheid is dus aangewezen, in het bijzonder omdat het gaat om mensen in hun meest kwetsbare positie. In die geest werken we momenteel aan de voorbereiding van dat kader, en dat binnen de contouren van het regeerakkoord. Dank u. 

Frieda Gijbels (N-VA): Mevrouw de minister, het is een maatschappelijk debat dat leeft, zeker bij een generatie van 70- en 80-plussers die daar grondig over nadenkt, die zeer mondig is en die ook aangeeft daar zelf een stem in te willen hebben en daar zelf over te willen meebeslissen. Ik geef u wel gelijk: het is niet evident. Het is een zeer moeilijke oefening die moet worden gemaakt, vooral omdat als we een nieuw juridisch kader uitwerken, dat in alle omstandigheden toepasbaar moet zijn en we de meest kwetsbare personen ook de nodige bescherming moeten blijven bieden. Tegelijk denk ik wel dat het echt nodig is dat we aan een oplossing werken. Ik kijk er dan ook naar uit dat het ontwerp van wet naar het Parlement kan komen en dat we daar een goed maatschappelijk en parlementair debat over kunnen voeren. Dank u wel. 

Bekijk het fragment: https://media.dekamer.be/meeting/56-019214-U1319/fragment/tVpKcVASJu8ni0_kd_fy_jwPaVXlw-d2B6vMVxdHtBEvtBh8TeG4RatLMuOEiBG96iBiS9vlB9he_oK5XtFtx5xcddpg_bpx3IzuEJwLWuE